23/01/2018

Vụ án Hoàng Bình phơi bày một nhà nước làm gì cũng… bí mật



Linh mục Nguyễn Đình thục không hiểu được vì sao vừa bắt tay trò chuyện rất thân tình với Giám đốc công an Nghệ An bỗng đâu một đám côn đồ xông tới đánh ông túi bụi mà vị quan chức công an kia đứng yên không động tĩnh. Ấy, lần sau xin Linh mục hãy tránh xa những ông quan chức đó, vì đấy là họ đang thực hiện phận sự “còn đảng còn mình” đấy, thưa Linh mục.

Bauxite Việt Nam

Linh mục nguyễn Đình Thục, quản xứ Song Ngọc, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An.

Ngày 25/1 tới đây, Tòa án Nhân dân huyện Diễn Châu (Nghệ An) sẽ xét xử hai anh Hoàng Đức Bình và Nguyễn Nam Phong với tội danh “chống người thi hành công vụ” trong một cuộc tuần hành của người dân Quỳnh Lưu hồi tháng 2 năm ngoái. Điều đáng nói là hàng trăm nhân chứng có mặt trong cuộc tuần hành đều chưa từng “được” công an hỏi đến trong quá trình điều tra. Một trong các nhân vật chính của sự kiện – Linh mục J.B. Nguyễn Đình Thục – đã cố gắng lên tiếng rất nhiều về vụ việc này để làm rõ mọi khuất tất.

Bản thân Linh mục Nguyễn Đình Thục, quản xứ Song Ngọc (huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An), cũng là một nhân chứng quan trọng bởi ông là người tổ chức cuộc tuần hành ngày 14/2/2017 của dân Quỳnh Lưu (đi bộ đến Tòa án Nhân dân huyện Kỳ Anh để nộp đơn kiện Formosa). Ông còn là chủ sở hữu chiếc xe hơi mà anh Nguyễn Nam Phong cầm lái và Hoàng Đức Bình ngồi bên trong, và bị công an Nghệ An cẩu đi trong cuộc tuần hành hôm đó.

Linh mục Nguyễn Đình Thục có gửi đơn đề nghị được làm nhân chứng dự phiên tòa ngày 25/1 tới, song ông không nhận được phản hồi nào.

Người lái xe của ông – anh Nguyễn Nam Phong, sinh năm 1980 – bị bắt hôm 27/11 vừa qua với cáo buộc ban đầu là vì tội “mua dâm”. Ngay sau đó, những trang web đen của dư luận viên đã đăng tải hàng loạt bài viết sỉ nhục cả Linh mục Thục lẫn anh Phong. Tuy nhiên, sang ngày 29/11, phía công an đã “chuyển đổi tội danh” của anh Phong sang “chống người thi hành công vụ” và không nhắc gì tới chuyện “bắt vì mua dâm” nữa.

Cái bẫy và cáo buộc “mua dâm”

- Đầu tiên, xin Linh mục làm rõ những thông tin xoay quanh việc công an Nghệ An bắt anh Nguyễn Nam Phong (sinh năm 1980), là người lái xe của Linh mục, vào ngày 27/11/2017?

- Buổi tối ngày 27/11/2017, vào khoảng chừng 19h, anh Phong đi chơi với mấy người bạn, trong đó có một người quen cũ tên là Tâm, làm nghề sửa chữa và buôn bán xe máy. Theo anh Phong kể trước đó với tôi, thời gian gần đây anh Tâm tỏ ra rất thân thiết, nhiều lần rủ anh Phong đi chơi uống rượu mà anh Phong đều chối. Lần này không biết làm sao mà anh Phong lại đồng ý. Tính Phong hay nể bạn bè, thành ra rủ nhiều lần thì anh ấy nhận lời.

Hôm đó họ đi chơi, cho đến đêm khuya vợ anh Phong là chị Yến gọi điện thì Phong không bắt máy. Sau đó, điện thoại tắt nguồn. Chị Yến rất lo lắng vì anh Phong không khi nào đi như thế. Nếu có việc đột xuất, cần thiết phải đi qua đêm, thì anh ấy luôn gọi điện về nhà.

Sáng hôm sau, tức là ngày 28/11/2017, vào khoảng 9h sáng, chị Yến nhận được thông báo từ cơ quan cảnh sát hình sự tỉnh Nghệ An là anh Phong bị bắt tối qua ở xã Diễn Hải (huyện Diễn Châu) vì tội mua dâm. Chị Yến không tin, và khi chị ấy kể lại với tôi thì tôi cũng không tin. Anh Phong phục vụ Cộng đoàn Giáo xứ với tư cách một vị trong ban thánh giáo và cũng là người thân cận, hay giúp tôi trong nhiều công việc. Tôi biết rõ tính anh Phong, đó là một người rất chính trực, đúng đắn.

Đúng như suy đoán của chúng tôi, ngày hôm sau nữa, 29/11, vào chừng 3h chiều gì đó, bên cảnh sát điều tra gửi về một giấy khác, nói rằng anh Phong bị bắt vì tội chống người thi hành công vụ. Tức là ngày 28 thì thông báo bắt vì tội mua dâm, ngày 29 thì bảo bị bắt vì chống người thi hành công vụ.

- Thông thường, trong các án giết người, điều đầu tiên ta phải nghĩ đến là nạn nhân có kẻ thù nào không. Trong vụ án “chống người thi hành công vụ” này, theo Linh mục, anh Nguyễn Nam Phong có làm điều gì khiến chính quyền căm ghét không?

- Tôi sống với anh Phong đã lâu và tôi thấy anh ấy tốt lắm. Ai đã gặp anh Phong một lần thì sẽ quý mến anh ấy lắm, vì sự nhiệt tình, khiêm tốn của anh ấy. Anh Phong rất chính trực, quảng đại, luôn mong muốn điều tốt và hy sinh cho người khác. Cái mà chính quyền ghét – có thể họ ghét hay đơn giản là khó chịu về anh Phong – chính là việc anh ấy đã giúp đỡ tôi, nhất là việc anh ấy lái chiếc xe của tôi mang biển số 37A 27724 để chở Hoàng Đức Bình, hai nữ tu và một số bà con đi kiện Formosa ngày 14/2/2017.

Khi “người thi hành công vụ” tấn công dân

- Kết luận điều tra của cơ quan cảnh sát điều tra tỉnh Nghệ An và cáo trạng của Tòa án Nhân dân huyện Diễn Châu cáo buộc anh Phong không chịu mở cửa xe theo lệnh của họ trong sự kiện hôm 14/2. Vào thời điểm diễn ra cuộc xô xát đó, Linh mục có đứng gần xe không và có chứng kiến hai bên đôi co không?

- Hôm đó, một số đông bà con đi bộ nên tôi không đành lòng ngồi xe mà tôi xuống đi bộ cùng bà con. Công an chặn chúng tôi lại và yêu cầu những người đi xe máy phải chạy vào một bãi đất trống. Tôi thấy chiếc xe của tôi chạy phía trước, cách tôi chừng khoảng 100m, rồi dừng lại. Tôi thấy cảnh sát giao thông, công an sắc phục, thường phục, vây lấy xe. Sau đó, chính tôi cũng bị đánh. Phía chính quyền gây ra một cuộc hỗn loạn, và họ đàn áp, đánh đập người dân rất tàn ác, nên tôi không để ý đến chiếc xe nữa. Về sau thì tôi được biết là xe đã bị cẩu đến một nơi nào đó mà người trong xe cũng không xác định được vị trí.

- Họ đánh Linh mục như thế nào?

- Khi đó tôi đi trong đoàn. Một số bà con đi trước tôi. Khi tôi đi đến đoạn ở gần trạm 5 thì công an đã dẹp bà con thành cả một đoàn đứng ở đó. Tôi thấy ông Nguyễn Hữu Cầu, Giám đốc Công an tỉnh Nghệ An, rồi thấy anh Sửu bên an ninh tôn giáo bước đến, giới thiệu tôi với ông Cầu. Tôi chào hỏi và giơ tay bắt tay ông Cầu, rất vui vẻ. Đang nói chuyện ôn hòa với nhau như thế thì bỗng có một đám đông lao vào tấn công tôi ngay trước mặt ông Cầu. Tôi nghĩ ý đồ của họ là bắt tôi, bởi vì họ rất thô bạo, ôm ngang tôi để đưa đi. Một số người đi cùng thấy tôi bị bắt như thế thì họ ôm tôi lại. Hai bên giằng co, thành ra tôi bị xây xước một số chỗ và chảy máu miệng.

Điều tôi thấy khó hiểu và bất bình là tôi đứng ngay trước mặt ông Giám đốc công an tỉnh Nghệ An. Chức năng của công an là bảo vệ người dân, mà hơn thế nữa tôi là một chức sắc tôn giáo, là người dẫn đoàn đi, nhưng ông ta chẳng làm gì cả. Chắc cũng phải có sự chỉ đạo của ông Cầu thì người ta mới thô bạo với tôi như thế, chứ không thể nào mà trước mặt công an, tự nhiên người ta tấn công một vị Linh mục.

- Trong kết luận điều tra và cáo trạng, công an cho rằng anh Hoàng Bình đã nhắc anh Nam Phong đừng mở cửa xe, và vì thế anh Phong mắc tội “chống người thi hành công vụ”. Linh mục nghĩ sao về lập luận buộc tội này?

- Tôi có căn dặn anh Phong là anh phải bảo đảm an toàn cho người trên xe. Thành ra anh Phong mới không mở cửa.

Tuy nhiên, điều tôi muốn nhấn mạnh là không thể kết tội anh ấy chống người thi hành công vụ được. Vì thứ nhất là xe đang lưu thông đúng luật, sao lại chặn lại? Thứ hai là khi họ chặn xe lại thì cả một đám đông cả công an sắc phục và thường phục vây quanh xe, và có những hành vi rất thô bạo như giật cửa xe, đấm vào xe, bẻ gạt nước. Trong hoàn cảnh đó, tài xế nào có lương tâm, trách nhiệm thì không thể mở cửa xe, vì mở là đặt những người trong xe vào tình thế rất nguy hiểm. Dù tôi có dặn hay không thì cũng vậy.

Nói rằng nếu mở cửa xe, những người trong xe sẽ bị tấn công, thì không phải là chuyện chúng tôi suy đoán mà thực tế là như thế. Bởi vì cách xe chừng khoảng 100 mét, bà con còn đang bị tấn công bởi chính cảnh sát cơ động và công an thường phục kia mà. Chúng tôi bị tấn công rất tàn ác. Hàng trăm người bị đánh. Gần ba chục người phải đi cấp cứu tại bệnh viện hay trung tâm y tế.

Họ đánh bằng dùi cui, gậy gộc, đấm đá, trong khi chúng tôi rất ôn hòa. Chúng tôi ngồi xuống đọc kinh mà họ còn ném pháo nổ ở sát nơi chúng tôi ngồi. Nhiều người sợ quá không chịu được, bỏ chạy và thế là bị đánh đập rất tàn ác.

Chúng tôi nghĩ anh Phong không mở cửa xe là việc làm rất đúng lương tâm và đầy tình người. Thêm nữa, nếu bảo anh ấy chống người thi hành công vụ thì anh ấy chống sao được? Clip quay trực tiếp cho thấy ngay chiếc xe của họ còn bị cẩu về đồn, anh Hoàng Bình, anh Phong, mọi người đều ở yên trong xe, đọc kinh cầu nguyện, thì họ chống cách nào?

Một chính quyền làm gì cũng bí mật

- Từ hôm sự kiện đó diễn ra (14/2/2017) cho tới ngày anh Nam Phong bị bắt (27/11/2017), đã có bao giờ cơ quan chức năng làm việc với Linh mục về vụ việc chưa? Đã khởi tố vụ án nào chưa?

- Không. Không hề. Bên chính quyền không nói gì cả. Tôi đã viết bản tường trình và đơn tố cáo gửi rất nhiều cơ quan của tỉnh Nghệ An cũng như Trung ương về những gì hành động bạo lực của họ đã gây ra cho chúng tôi, nhưng cả bên công an lẫn chính quyền đều chẳng nói năng gì. Họ cũng chưa bao giờ khởi tố vụ án nào cả. Hôm anh Phong bị bắt, ban đầu thì họ thông báo là bắt vì tội mua dâm, hôm sau thì bảo là chống người thi hành công vụ, mà cũng chẳng nói là trong vụ việc nào. Cuối cùng hóa ra là khởi tố chung vụ với anh Hoàng Bình.

- Linh mục có nghi ngờ rằng toàn bộ vụ việc này thực chất là nhằm vào chính ông không?

- Tôi ngờ như vậy. Hoàng Bình cũng như Nam Phong đã rất tận tình giúp tôi trong công cuộc đấu tranh bảo vệ nạn nhân vụ Formosa, ví dụ giúp tôi kê khai thiệt hại, viết đơn yêu cầu bồi thường... Họ bắt hai người này thì chắc đối tượng họ muốn đánh chính là tôi.

Tôi cũng đã bị đe dọa nhiều lần. Nhiều số điện thoại lạ gọi đến hoặc nhắn tin vào máy tôi, đe dọa, chửi bới, “mày liệu hồn”, “mày sẽ bị đánh”, “mày mà không dừng lại thì sẽ bị thế này, thế kia…”. Trên mạng cũng có rất nhiều bài viết chửi rủa tôi.

Có những người trong chính quyền gặp và bảo tôi thôi đi, đừng làm gì nữa. Họ nói “việc này chúng tôi biết cả, ông Giám đốc Công an tỉnh cũng đã nói trước Quốc hội về những thiệt hại Formosa gây ra cho chúng ta và cũng đã yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nhưng mà ngoài đó Trung ương người ta chưa có quyết định gì thì trong này mình cũng không làm gì được”.

Họ nói vậy là rất vô trách nhiệm. Lẽ ra, nếu lo cho người dân ở địa phương này thì khi thấy thiệt hại của dân như thế, đề xuất một lần không được thì họ phải đề xuất nhiều lần để Chính phủ phải quan tâm bồi thường cho dân chứ? Đằng này, họ bảo “chúng tôi đã đề xuất và Chính phủ không xem xét”, thế là thôi. Đâu thể như vậy được? Nếu vậy thì thiệt hại của dân sẽ được xử lý như thế nào đây?
P.Đ.T.

Nhớ Hoàng Bình



Xin đưa lên đây hình ảnh một tù nhân lương tâm qua nét bút khắc họa của một người bạn để chúng ta cùng đối chiếu với những người mấy hôm nay đang làm rộn dư luận vì tội trạng cùng những lời bào chữa và tiếng khóc của họ trước Tòa. Chỉ xin có một lời cải chính: tác giả Nguyễn Kim Hoa nói rằng “Người tốt như Bình ở xã hội ngày nay là quá hiếm” e có phần hơi bi quan đấy. Chúng tôi muốn nghĩ ngược lại. Cứ tính xem số lượng tù nhân lương tâm được chính quyền “chiếu cố” mỗi năm một tăng vọt đến mức Việt Nam được quốc tế xếp vào hàng những nước thiếu tự do nhất trong năm 2017 thì cũng đủ hiểu.

Bauxite Việt Nam


Tối qua, tự nhiên mơ thấy Hoàng Bình được thả tự do ngay tại toà. Sáng ra còn tiếc mãi giấc mơ. Giá như điều đó có thể thành hiện thực.


Tôi quen Bình vào khoảng 2014 - 2015, khi ấy em làm Kỹ sư xây dựng trong một công ty thuộc Bộ Quốc phòng. Ngoài ra Bình còn có một công ty xây dựng riêng. Cuộc sống của em khá thoải mái. Em hoàn toàn có thể có một cuộc đời an nhàn, đầy đủ. Nhưng em không chọn cuộc sống đó.


Em có một nhóm cứ Chủ nhật lại nấu cơm, nấu cháo đem vô phát miễn phí cho người nghèo tại các bệnh viện ở Sài gòn. Nhóm của em cứ âm thầm lặng lẽ làm công việc thiện nguyện đó, không khoe khoang, không phô trương.


Đến phong trào phản đối xây tượng đài 1.400 tỷ ở tình nghèo Điện Biên. Bình đăng một stt với nội dung: "đủ 1.400 like sẽ đốt thẻ đảng". Không ngờ chỉ trong vòng 2 ngày thì lượng like lên đến hơn 7.000 like (nếu tôi nhớ không lầm).


Sau đó, Bình chịu rất nhiều áp lực. Lãnh đạo công ty gọi lên đòi kỷ luật, đòi Bình phải viết kiểm điểm. Vốn khái tính, Bình quyết định bỏ việc dù biết sẽ khó khăn thiệt thòi rất nhiều. Công ty riêng của em cũng bị o ép nên chỉ hoạt động cầm chừng một thời gian ngắn sau đó rồi cũng ngừng hẳn. Dù cuộc sống khó khăn nhưng Bình không than vãn, vẫn luôn vui vẻ giúp đỡ mọi người.


Nhớ có lần tôi bị té xe, gãy 3 cái xương sườn, rất đau đớn. Khi tôi khoẻ được chút, Bình bảo: "chị cần đi đâu cứ gọi em". Vậy là Bình làm xe ôm miễn phí cho tôi suốt mấy tháng, mà nhà Bình ở tận Thủ Đức, cách nhà tôi cũng phải mười mấy km.


Rồi Bình càng ngày càng có nhiều hoạt động và trở nên nổi tiếng. Chị em tôi không còn gặp nhau nhiều nhưng tôi vẫn dõi theo các hoạt động của Bình. Những lần em bị bắt, bị đánh, lại cảm thấy tim mình thắt lại. Nhưng quan tâm hỏi thăm thì em luôn bảo: "Em không sao, chị đừng lo". Khi biết sẽ bị tù, Bình bảo: "Đằng nào cũng đi, thôi thì đi trước khỏi đi sau", và vẫn cười, vẫn lạc quan như em luôn thế.
Chưa lần nào Bình bị bắt mà tôi có mặt, lần nào cũng có một lý do nào đó. Lần này Bình ra toà, tôi cũng lại không thể ra với em được. (Ôi ! Các thể loại lý do. Tiên sư các thể loại lý do).


Bình đi nhiều, quen biết rộng, nhưng em chưa hề mất lòng ai. Với ai Bình cũng cởi mở và luôn chọn phần thiệt thòi về mình nên ai cũng quý em. Hoàng Bình không lý luận nhiều, em chỉ lặng lẽ hành động, lặng lẽ giúp đỡ bà con, chẳng bao giờ hơn thua với ai. Người tốt như Bình ở xã hội ngày nay là quá hiếm. Một người ngoại đạo như tôi nhưng lại yêu quý Công giáo vì ở đó có những Giáo dân như Hoàng Bình.


Nghĩ đến Bình lại cảm thấy mình vô dụng, lại cảm thấy mình bạc bẽo, lại chỉ biết rơi nước mắt. Dù không theo bất kỳ một tôn giáo nào, nhưng cũng xin nguyện cầu Thiên Chúa ban bình an cho em, cầu cho em chân cứng đá mềm để đi qua hết chặng đường đày ải.

N.P.H.

Đại sứ cá mập


Từ Thức


Thưa bà Sylvia Earle kính mến. Mong bà bớt phiền lòng. Ở nước Cộng hòa XHCN tốt đẹp chúng tôi người ta chỉ dạy các vị Đại sứ những tiêu chuẩn về “con người mới xã hội chủ nghĩa” thôi bà ạ. Bà chẳng thấy ông cựu Đại sứ Bàng ở Hoa Kỳ hồi nào đã thản nhiên đi bắt các sinh vật biển bị cấm giết hại về xào rán đấy ư. “Con người mới xã hội chủ nghĩa” ấy cũng đang “phát huy năng lực” một cách tối đa trên đất nước chúng tôi, đưa hàng bảy, tám ngàn cây xanh ở hai thành phố lớn nhất nước là Hà Nội và Sài Gòn lên máy chém từ mấy năm nay. Và không phải chỉ có chừng ấy. Có dịp xin mời bà sang Việt Nam tận mắt chứng kiến.

Bauxite Việt Nam

Các thiếu nữ đang phơi ngực diễu hành ở trong nước, bày tỏ sự kiêu hãnh của đội bóng tròn VN đã “đặt Á Châu dưới chân” (theo một tờ báo lề phải). Nên biết ở nước ngoài, người ta ít nói tới chuyện đó hơn là chuyện toà Đại sứ VN ở Chili (*) phơi vây cá trên nóc nhà.




Hàng trăm vây cá mập phơi trên nóc tòa nhà DSQ VN tại Chile. Ảnh:

Chuyện hy hữu trong lịch sử ngoại giao: một cơ quan đại diện cho quốc gia, dân tộc, làm chuyện bất hợp pháp để kiếm tiền như một tổ chức trộm cướp. Làm chuyện man rợ, góp phần vào việc tàn phá môi trường trong khi nhiệm vụ của mỗi quốc gia là phải chung sức với thế giới bảo vệ môi sinh.

Dưới đây là tóm tắt bài của tờ báo địa phương Elmostrador (**):
Xác cá mập còn tươi phơi trên nóc nhà toà Đại sứ Cộng hoà XHCN Việt nam.

HÀNG TRĂM VÂY CÁ MẬP PHƠI TRÊN NÓC NHÀ SỨ QUÁN KHIẾN CỘNG ĐỒNG KHOA HỌC QUỐC GIA VÀ THẾ GIỚI PHẪN NỘ

Ngỡ ngàng, khó tin và kinh ngạc. Ba từ ngữ này tóm tắt phản ứng của cộng đồng khoa học ở Chili và trên khắp thế giới khi đọc tin, ngày 18/01, vây cá mập phơi trên nóc nhà toà Đại sứ VN Ở Chili, Nam Mỹ.

Những vây cá mập, phơi trên nóc nhà một trụ sở của sứ quán đã khiến người trong khu để ý vì mùi hôi thối.

Việc bắt giết cá mập, bất hợp pháp ở Chili cũng như hầu hết các quốc gia trên thế giới vì luật pháp bảo vệ một sinh vật đang bị đe dọa tuyệt chủng. Mỗi năm 100 triệu cá mập bị giết, nhiều hơn số cá sinh nở. Một số dân chài lưới làm chuyện bất hợp pháp này vì vây cá mập rất được giá trong những tiệm ăn Tàu và Việt.

Đây là lần đầu tiên người ta thấy chuyện phơi vây cá mập còn tươi ngay trong thành phố. Alex Munoz, Giám đốc vùng Mỹ Châu La tinh của tổ chức Pristine Seas, thuộc National Geographic Society, nói: “Tôi không tin nổi. Tôi vẫn muốn biết người ta đã phơi vây cá ở đâu, nhưng không bao giờ nghĩ có thể ở ngay trong thành phố. Đây là lần đầu tiên tôi thấy chuyện này ở Chili”.

Việc khám phá vây cá mập phơi trên nóc nhà một toà Đại sứ gây tiếng vang lớn, vì rơi đúng lúc bà Sylvia Earle, một trong những chuyên viên bảo vệ môi trường được kính nể nhất thế giới, đang thuyết trình về hiểm họa diệt chủng của cá mập, và từ đó, hiểm họa mất cân bình của biển cả, tại hội nghị về tương lai của trái đất, một hội nghị khoa học quan trọng nhất tại Nam Mỹ.

Bà nói phá sự cân bằng sinh sôi nẩy nở ở biển cả là tàn phá nguồn sống của nhân loại.

Max Bello, một trong những chuyên viên đã bỏ cả đời trong việc bảo vệ cá mập, nói: giết hại cá mập kiểu này là gây đại họa cho biển cả. Cá mập giữ thăng bằng môi sinh, loại trừ bệnh tật và những hiện tượng bất bình thường ở loài cá.

Matias Asun, Giám đốc Greenpeace tại Chili, nói bắt cá, chặt vây là một hành động man rợ, đe dọa môi trường, việc bảo vệ cá mập phải được sự cộng tác của tất cả các quốc gia.

Việc khám phá vây cá mập phơi trên nóc nhà toà Đại sứ có thể gây một vấn đề ngoại giao, vì nhân viên sứ quán đã lạm dụng quyền bất khả xâm phạm của các cơ sở lãnh sự để làm chuyện phi pháp.

Trước áp lực của các hội đoàn bảo vệ môi trưòng, Bộ Ngoại giao Chili cho hay đã tìm mọi cách liên lạc với toà Đại sứ Việt Nam để làm sáng tỏ vấn đề, nhưng toà Đại sứ không trả lời. Mỗi lần vấn đề được nêu ra, họ ngang nhiên cúp điện thoại.

Tổ chức bảo vệ môi trường Greenpeace tuyên bố chính quyền địa phương phải có thái độ, phải làm sáng tỏ chuyện này. Phải coi là rất hệ trọng một chuyện như vậy có thể xảy ra trên lãnh thổ Chili.

T.T.

(*) Chili viết theo kiểu Pháp. Người Mỹ viết Chile (Republic of Chile). Trong nước viết Chi Lê. Giáp ranh với Argentine (Argentina), thủ đô là Santiago.
(**) Nguyên văn bài báo trên tờ Elmostrador:
Bản dịch Pháp ngữ bài nói trên (rất ngây ngô, vì dịch tự động, kiểu Google):


Tác giả gửi BVN

"Khóc cây" và sự nhân bản, rung cảm với thời cuộc



Bằng một trái tim mẫn cảm với thời cuộc của người nghệ sỹ, "Khóc cây" là những dòng thơ đau đớn và bất lực mà Ly Hoàng Ly viết ra trong một đêm đi dọc suốt con đường Tôn Đức Thắng (quận 1, TP.HCM), ngày 16.1.2018. Thời gian này, con đường này đã trở nên trống hoang hoác, xa lạ với đa phần người dân thành phố; với những gốc cây cổ thụ cụt, và một bông hồng mà người dân nào đã đặt lên nó.

Năm 2016, khi một lần nữa rộ lên thông tin 258 cây xanh trăm tuổi trên đường Tôn Đức Thắng bị đốn hạ, Ly Hoàng Ly cùng nhiều bạn trẻ đã lặng lẽ trình diễn tại đây một buổi nghệ thuật trình diễn “Ôm cây – Ôm người ta yêu thương – Ôm chính mình”. 
Con đường khi ấy trở thành bảo tàng không gian sống/phòng triển lãm ngoài trời cho tác phẩm này. Khối hình người ôm cây là installation (tạm dịch: nghệ thuật sắp đặt). Thời gian triển lãm là toàn bộ thời gian ôm 300 cây.     
Dự án này đã được khởi xướng từ năm 2015, trong ba ngày liên tiếp của tháng 3 – khi Hà Nội công bố chặt 6.700 cây xanh. 
Tôi tin rằng khi quy hoạch thành phố, nếu coi trọng việc bảo tồn cây xanh và các di sản xung quanh, thì chính quyền sẽ giải được bài toán vừa giải quyết được việc kết nối giao thông với Thủ Thiêm, vừa không phải triệt hạ cây như vậy”, Ly Hoàng Ly nói. 
Như Người đô thị đã từng đặt vấn đề thời gian qua, việc chặt 258 cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng để làm cầu Thủ Thiêm 2 chưa được dựa trên một chiến lược tốt. Theo TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn, chuyên gia kiến trúc và quy hoạch, nếu không làm cầu Thủ Thiêm 2 cao và rộng như hiện tại, thành phố có thể giảm được ít nhất ½ số lượng cây phải chặt, di dời; thậm chí có thể tránh được việc chặt cây.
Theo nhiều chuyên gia khác, đây cũng không phải là một giải pháp giao thông phù hợp trong nội thành. 
Một phương án khả thi hơn hoàn toàn có thể tìm ra, nếu thành phố có một độ lùi để giải quyết. Bởi bài toán cầu Thủ Thiêm 2 không chỉ cần được nhìn ở góc độ kết nối giao thông, mà còn cần nhìn ở góc độ quy hoạch đô thị, bảo tồn, hiệu quả kinh tế,...
Người đô thị trân trọng giới thiệu bạn đọc bài thơ của Ly Hoàng Ly. Nghệ thuật không đâu xa, đó không chỉ là tiếng lòng của người dân, mà là sự nhân bản, rung cảm với xã hội - thời cuộc… 
Lê Quỳnh 

Hàng cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng, ký ức của nhiều người Sài Gòn, đã bị đốn hạ để làm câu Thủ Thiêm 2. Ảnh: Võ Lâm


Một bông hồng mà người dân nào đó đã đặt lên gốc cây bị bức tử. Ảnh: Lê Thanh Quý 
Khóc cây 
Tôi ngước lên cao
Bầu trời thủng
nghĩa trang

Thất thểu

***

Phẫn nộ – những chồi xanh nhỏ nhoi
Vẫn biếc bên gốc cây cổ thụ bị ép chết tức tưởi
Những chồi xanh nhỏ nhoi vẫn biếc – phẫn nộ
quanh phần còn lại của cơ thể khổng lồ khỏe mạnh vừa bị cắt cụt
Vẫn biếc – phẫn nộ – những chồi nhỏ nhoi xanh
niềm tin nào sáng rực trong đêm 

***

Tôi ngước lên cao 
Bầu trời màu chì ôi
Cảm thấy mười dòng lệ tứa ra từ mười đầu ngón chân
Xoắn vào những mẩu rễ trăm năm trồi lên mặt đất

*** 

Này các anh xẻ cây xanh 

Các anh đâu vui, đúng không? 

*** 

Này các anh vẽ cây cầu bắc qua giấc mộng tương lai 
Các anh không mừng đâu, nhỉ?

*** 

Cắt phăng trăm năm cần bao nhiêu công? 

Cần bao nhiêu máy móc thiết bị?
Nói cho tôi nghe

Để tôi viết vào sổ tay lịch sử 

*** 

Bầu trời thâm tím sưng vù vì ứ nước không khóc ra được
Không thể khóc được
Vừa đi vừa hụt
hẫng

*** 

Cơn mưa đâu sao không xuống
Thấm cho mềm cơn đau

***

Con đường nghẹn cái chết không xác và thân thể tàn tật
Vài nhánh lá tê liệt không còn sức rì rào thở than
Những hố bom không rên rỉ

***

Cơn mưa đâu sao không xuống
Rửa màu máu xanh lênh láng khắp không trung khắp không khí tôi đang thở
Tôi còn đang thở không?
 

***

Người ta khoét thịt bầu trời
Người ta moi tim mặt đất
Người ta xẻ linh hồn phố trăm năm

***
Vừa đi vừa thảng thốt:
Tim tôi bị thủng nhiều lỗ
Nhưng tôi vẫn đi được!
Chắc tôi đã hóa thành cỗ máy chạy bằng nhiên liệu có tên bất lực

*** 

Mọi người và tôi đi trong nghĩa trang không bia mộ
Ô tô xe tải
Xe gắn máy

Xe đạp
lừ lừ chúng tôi những cái xác 

ướp bảo tàng diệt chủng bằng chất liệu thờ ơ

***

Giao thông vẫn cứ giao thông 
lừ lừ đi vào ngày mai 
Trong bia mộ khổng lồ 

*** 

Này anh chị em, có phải tất cả chúng ta đã chết rồi
Ai xẻ tâm trí chúng ta ra

Ai đào tâm trí chúng ta lên
Ai phủ đất lên tâm trí chúng ta? 
chằng chịt rách
sâu hoắm
u mê

*** 

Nhìn pháp trường hành quyết những tiền nhân đương xanh um vào mỗi nửa đêm
Bầu trời Tôn Đức Thắng
hoang hoác

Nước mắt trở nên hèn hạ quá
Nên không khóc đâu
Không khóc đâu
Không 
khóc

***
Sài Gòn – Tôn Đức Thắng
Ly Hoàng Ly (khuya 16.1.2018)
Ly Hoàng Ly hiện là biên tập viên NXB Trẻ; nhà thơ; đoạt nhiều giải thưởng văn học; theo học Học viện Mỹ thuật Chicago (Hoa Kỳ) với học bổng Fullbright cho chương trình thạc sĩ mỹ thuật; thực hiện nhiều triển lãm nhóm, trình diễn, sắp đặt trong và ngoài nước...



Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an vào cuộc vụ gây rối BOT

Bảo Trân


Vụ này ông Phúc sai rồi!

Ông nên nghĩ lại, chứ ông làm thế thì ai còn tin vào các lời có cánh (kiến tạo,... gái đẹp) của ông nữa ông Phúc. Rút lại đi còn kịp, hoặc cho nó chìm xuồng là hơn ông ạ.


Thủ tướng đã đầu hàng. Lực bất tòng tâm. Có lẽ dằng sau BOT là cả một dây thế lực lớn liên quan đến nhiều Đại hội Đảng chứ không chỉ Bộ GTVT. Thằng Thể mặt không đáng tin.



Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa ký công điện số 82 ngày 18-1-2018 về bảo đảm an ninh trật tự tại các trạm thu giá dịch vụ sử dụng đường bộ theo hình thức hợp đồng BOT (trạm BOT).


Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc - Ảnh: Quang Hiếu
Công điện nêu rõ trong thời gian qua, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc thu hút đầu tư theo hình thức PPP, trong đó có hợp đồng BOT, hệ thống hạ tầng giao thông đã có nhiều thay đổi tích cực, góp phần tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập kinh tế trong khu vực và thế giới, được nhân dân ủng hộ. Việc thu hút đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo hình thức BOT là chủ trương nhất quán cần tiếp tục triển khai trong thời gian tới để phát triển hệ thống hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông vận tải.

Tuy nhiên, Thủ tướng cho rằng bên cạnh những thành quả nhiều mặt, quá trình triển khai thực hiện các dự án kết cấu hạ tầng giao thông theo hình thức đầu tư BOT đã có một số tồn tại, bất cập cần tập trung khắc phục để bảo đảm các mục tiêu phát triển, hiệu quả kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước đối với hình thức đầu tư này. 

"Các bất cập này đang bị các đối tượng xấu lợi dụng kích động, chống phá... làm mất an ninh trật tự và an toàn giao thông, gây ảnh hưởng xấu đến việc thu hút xã hội hóa đầu tư" – công điện của Thủ tướng nêu rõ.

Đặc biệt, sự việc xảy ra tại trạm BOT Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang và một số trạm thu giá BOT đang có diễn biến hết sức phức tạp, nhưng chưa có sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương. Một số địa phương chưa thấy tính nghiêm trọng của vấn đề kẻ xấu lợi dụng việc này và chỉ coi là nhiệm vụ của ngành Giao thông vận tải (GTVT). 

"Tình hình phức tạp tại các trạm thu giá xảy ra ở một số tỉnh, đặc biệt là các tỉnh phía Nam, nếu không được cả hệ thống chính trị, đặc biệt là các cấp chính quyền ở các địa phương tập trung phối hợp xử lý thì có thể các đối tượng xấu càng lợi dụng, lấn tới, tiềm ẩn những hành vi gây mất an ninh trật tự, kể cả các tổ chức phản động lợi dụng phá hoại chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự thông qua việc phá hoại hình thức đầu tư BOT" - công điện của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh.

Thủ tướng yêu cầu bảo đảm an ninh trật tự tại các trạm BOT - Ảnh: Công Tuấn

Để các cấp, các ngành có sự phối hợp chặt chẽ, tập trung các giải pháp giải quyết các bất cập đang diễn ra tại các dự án BOT giao thông, nhằm sớm lập lại an ninh, trật tự tại các trạm thu giá BOT trên toàn quốc, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu cấp ủy, chính quyền địa phương, nhất là đồng chí bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy và chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố cần trực tiếp chỉ đạo giải quyết triệt để tình hình mất an ninh trật tự trên địa bàn, lập tức có các biện pháp xử lý nghiêm đối với những đối tượng hành vi kích động, gây rối, cố tình phá hoại, gây mất trật tự xã hội theo đúng quy định của pháp luật.

Bộ GTVT phối hợp với Bộ Công an và UBND các địa phương tổ chức giao thông khoa học hơn, cắm biển phân luồng, phân làn hợp lý tại các khu vực trạm thu giá các tuyến tránh, nhất là các trạm đang xảy ra phức tạp.

Công điện của Thủ tướng yêu cầu: Bộ GTVT cung cấp ngay cho Bộ Công an các hồ sơ, tài liệu chuyên ngành có liên quan đến đối tượng kích động, chống phá, quấy rối tại các trạm thu giá (kể cả đối với các hành vi đưa tin sai sự thật, làm phức tạp tình hình) để có biện pháp xử lý nghiêm đối với các phần tử gây rối làm mất an ninh trật tự, nhất là các đối tượng đứng đầu, lặp đi lặp lại, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công an chủ trì, cùng với Bộ Quốc phòng, công an các địa phương và UBND các tỉnh, thành phố xem xét, xử lý ngay những đối tượng cố tình vi phạm; nhất là những thành phần lái xe có hành vi cản trở giao thông (như quay đầu xe nhiều lần, cố tình dừng xe trước trạm thu giá rồi bỏ đi làm việc khác…), phá hoại trang thiết bị tại trạm thu giá; các tổ chức, cá nhân có hành vi gây rối, chống phá, phản động. Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì khởi tố để điều tra, xử lý nghiêm minh trước pháp luật.

Bộ trưởng Bộ Công an chỉ đạo Giám đốc công an địa phương giải quyết kịp thời an ninh trật tự tại các trạm thu giá, xử lý nghiêm các trường hợp không nghiêm túc thực hiện; đồng thời chỉ đạo Cục Cảnh sát giao thông họp trực tuyến với cảnh sát giao thông các địa phương quán triệt các giải pháp đảm bảo trật tự, an toàn giao thông trên địa bàn.

Không đưa tin cổ vũ hành vi cản trở hoạt động thu giá BOT
Công điện của Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Thông tin và Truyền thông chỉ đạo các cơ quan thông tấn, báo chí thực hiện thông tin mạnh mẽ, liên tục, tổ chức đợt tuyên truyền chuyên đề để phản ánh trung thực, khách quan liên quan đến chủ trương đầu tư BOT.
Chỉ đạo các cơ quan thông tấn, báo chí tuyệt đối không đưa tin hoặc đăng tải các bình luận có tính chất cổ vũ các đối tượng có hành vi cản trở hoạt động thu giá. Đồng thời xử lý nghiêm đối với những đối tượng đưa tin sai sự thật nhằm mục đích chống phá, gây mất an ninh, trật tự./.
B.T.
Nguồn: http://nld.com.vn/thoi-su/thu-tuong-co-cong-dien-yeu-cau-bo-cong-an-vao-cuoc-gay-roi-bot-2018011819542341.htm


Putin chẳng khó gì để tái cử nhưng tương lai dân tộc Nga vẫn bất định


Trần Huỳnh Duy Thức
(Thư gửi Lê Thăng Long - Thư 102C, phần 9)

Mấy hôm rồi truyền thông rình rang về việc Putin tuyên bố tranh cử tiếp một nhiệm kỳ Tổng thống Nga. Hy vọng là ông ấy đã nghiên cứu kỹ các bài học lịch sử và đương đại trước khi ra quyết định này, nhất là câu chuyện còn nóng hổi của Mugabe.

Tôi rất thích nước Nga, người Nga. Họ thành thật và tốt bụng, nhưng đất nước họ hàng trăm năm rồi chưa bao giờ thoát được sự chuyên chế. Tuần rồi tôi đọc tạp chí Tuổi trẻ cuối tuần số 45 (19/11/2017). Viết về sự qua đời của nhà văn nổi tiếng Mikhail Zadornov của Nga hôm 10/11/2017. Bài báo có trích dẫn một câu nổi tiếng của ông ấy về nước Nga và người Nga: "Chúng ta là những người kỳ lạ. Chúng ta muốn sống như mọi người, nhưng cùng lúc lại cố không giống những người còn lại. Tất cả các dân tộc sử dụng các phương pháp dân chủ để đấu tranh cho tương lai của mình, chỉ có chúng ta chiến đấu với quá khứ của mình. Và điều đáng kinh ngạc là chúng ta luôn chiến thắng" (trang 34). Đã từ lâu, tôi cho rằng dân tộc Nga vẫn ở trong một sự ngộ nhận vĩ đại.

Dân tộc Nga vĩ đại nên không muốn mình phải giống ai khác dù hay ho và thành công đến đâu. Có thành công thì cũng phải là cách của họ, không chấp nhận sự thành công theo cách của dân tộc khác. Tính cách này làm cho chủ nghĩa dân tộc rất dễ bám rễ chắc và trở thành bệ đỡ cho những kẻ làm chính trị chuyên chế. Và để lấy được sự ủng hộ của dân chúng, những kẻ này luôn nêu cao tinh thần phủ định và đối đầu với những sự vĩ đại khác, đến mức phủ nhận luôn những quy luật tự nhiên của Tạo hoá mà những dân tộc khác phát hiện và công bố cho nhân loại sử dụng. Ông còn nhớ câu chuyện nhà bác học Nga Mendelev được cả thế giới ngưỡng mộ và chào đón vì phát hiện ra những quy luật tuần hoàn của các nguyên tố hoá học, nhưng lại bị ngờ vực, ghẻ lạnh và đề phòng bởi chính Sa hoàng ở ngay trong nước của mình không? Chẳng qua tại cha hoàng đế vĩ đại này (Nicolas gì đó quên mất rồi 🙂) cho rằng nhà bác học đang đi theo xu hướng của phương Tây. Vì vậy mà nền khoa học công nghệ Nga tụt hậu vào thời kỳ này dù đầy những nhà khoa học giỏi giang. Đến thời Xô viết thì nhận ra được giá trị của khoa học công nghệ nhưng lại cự tuyệt kinh tế thị trường vì cho rằng đây là cách thức tư bản chủ nghĩa. Thực ra kinh tế thị trường là quy luật tự nhiên, chẳng thuộc về ai cả, dù là con người, dân tộc hay phương này hướng nọ. Rồi đến thời Putin, nhận ra là không thể không kinh tế thị trường nhưng lại cự tuyệt bảo vệ trên hết QCN (Quyền Con Người) để xã hội vận động tự do – là điều kiện tiên quyết để kinh tế thị trường vận hành. QCN và vận động tự do cũng là quy luật tự nhiên – là bản chất của một nền dân chủ thực chất chứ chẳng phải dân chủ phương Tây phương Đông gì. Nhưng chỉ cần quy cho quy luật đó là một cái gì đó không phải của mình thì người Nga sẵn sàng ủng hộ cho sự ngộ nhận chết người đó. Putin chẳng khó gì để tái cử nhưng tương lai dân tộc Nga vẫn bất định. 

(Hết phần 9 thư 102C, còn tiếp)

T.H.D.T.



Vì sao chủ nghĩa xã hội thất bại?


Paul R. Gregory (*)
Hiếu Chân dịch

Không! Chủ nghĩa xã hội nhất định thành công. Nhưng nó nhất định thành công vào khoảng… giữa thế kỷ XXII kia, vì nhà mác-xít sắc bén hàng đầu của chúng tôi có biệt danh là cụ “Lú” cũng đã từng nói rằng “không biết đến hết thế kỷ này đã nhìn thấy nó hay chưa” mà lị.

Bauxite Việt Nam

Khi Liên bang Xô viết gần sụp đổ, Francis Fukuyama tuyên bố chế độ dân chủ tự do đã chiến thắng chủ nghĩa xã hội kế hoạch hóa trong bài nhận định năm 1989 của ông, “Điểm tận cùng của Lịch sử?”. Hơn một phần tư thế kỷ sau đó, Liên Xô quả thực đã tan rã. Phần lãnh thổ Đông Âu của nó bây giờ thuộc về Liên minh Âu châu. Trung Quốc có một nền kinh tế thị trường cho dù đất nước vẫn bị cai trị bởi một đảng duy nhất. Còn các nhà nước “xã hội chủ nghĩa” Bắc Hàn, Cuba và Venezuela đang trong đống đổ nát về kinh tế. Giờ đây, ít ai ủng hộ việc “quay lại Liên xô”. Nhưng đồng thời, nhiều người vẫn coi chủ nghĩa xã hội là một hệ thống kinh tế hấp dẫn. Hãy xem trường hợp ông Bernie Sanders (**) – một người công khai thừa nhận ủng hộ một nước Mỹ xã hội chủ nghĩa – và rất nhiều người trẻ trưởng thành vào điểm chuyển giao giữa hai thế kỷ ưa thích chủ nghĩa xã hội hơn chủ nghĩa tư bản.

Sự tương đồng về kỵ sĩ và con ngựa giải thích cho sự hấp dẫn kéo dài của chủ nghĩa xã hội. Những người xã hội chủ nghĩa tin rằng các chế độ xã hội chủ nghĩa đã chọn sai kỵ sĩ để cưỡi con ngựa xã hội chủ nghĩa đi tới chiến thắng xứng đáng với nó. Những kỵ sĩ tệ hại như Stalin, Mao, Fidel, Pol Pot và Hugo Chavez đã chọn những chiến thuật và chính sách dẫn con ngựa xã hội chủ nghĩa của họ đi trật đường. Nhưng trên thực tế, một cái nhìn vào cách thức Liên Xô hoạt động lại bộc lộ rằng, chính bản thân con ngựa mới là vấn đề.

Sau khi giành được quyền lực một thế kỷ trước và nắm giữ quyền lực thông qua một cuộc nội chiến, những người cộng sản Liên Xô có ý định xây dựng một nhà nước xã hội chủ nghĩa sẽ chôn vùi chủ nghĩa tư bản. Sở hữu nhà nước và kế hoạch hóa khoa học sẽ thay thế cho tình trạng vô chính phủ của thị trường. Lợi ích vật chất sẽ dồn về phía giai cấp lao động. Một nền kinh tế công bằng sẽ thay cho sự bóc lột của chủ nghĩa tư bản và con người mới xã hội chủ nghĩa sẽ nổi lên, những người đặt ưu tiên cho lợi ích của xã hội lên trên lợi ích cá nhân. 
Chuyên chính vô sản sẽ bảo đảm quyền lợi của giai cấp lao động. Thay vì bóc lột giá trị thặng dư từ người lao động, nhà nước xã hội chủ nghĩa sẽ lấy đồ cống nạp của các nhà tư bản để tài trợ cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Những nền tảng căn bản của “con ngựa” Xô-viết đã được thiết lập vào đầu thập niên 1930. Theo hệ thống này, Stalin và bộ chính trị của ông ta đặt ra những ưu tiên chung cho các bộ công nghiệp và ủy ban kế hoạch nhà nước. Các bộ và các nhà kế hoạch làm việc cùng nhau để soạn ra các kế hoạch kinh tế. Cán bộ quản lý của hàng trăm ngàn nhà máy, công xưởng, cửa hàng thực phẩm và ngay đến các nông trại đều bị pháp luật bắt buộc phải hoàn thành kế hoạch mà cấp trên giao cho.

Nhà nước Xô-viết khởi động nền kinh tế kế hoạch hóa xã hội chủ nghĩa của họ khi thế giới tư bản chủ nghĩa chìm sâu vào suy thoái, chiến tranh thương mại và lạm phát phi mã. Chính quyền Xô-viết khoe khoang về mức tăng trưởng chưa từng có trước đây. Các tổ hợp công nghiệp mới mọc lên từ số không. Các tạp chí đăng hình ảnh những công nhân vui sướng nghỉ ngơi trong những khu nghỉ mát đầy đủ tiện nghi. Thông điệp là: Phương Tây đang thất bại và hệ thống kinh tế Xô-viết là con đường đi tới tương lai.

Khi cuộc cạnh tranh giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội Liên Xô trở nên rõ rệt trong thời Chiến tranh Lạnh, hoạt động nghiên cứu học thuật nghiêm túc về nền kinh tế Xô-viết cũng bắt đầu. Chương trình nghiên cứu bao quát của các học giả phương Tây nhắm vào “kế hoạch hóa khoa học” – những người xã hội chủ nghĩa tin rằng các chuyên gia kỹ trị có thể quản lý nền kinh tế tốt hơn là những lực lượng thị trường tự phát. Suy cho cùng, chẳng phải các chuyên gia thì hiểu biết hơn người mua người bán về chuyện cần sản xuất cái gì, như thế nào và cho ai sử dụng hay sao?

Chính các nhà kinh tế học người Áo F.A. Hayek và Ludwig von Mises là những người chống lại niềm tin này quyết liệt nhất. Trong sự phê phán có tính biểu tượng của họ, được trình bày trong hàng loạt công trình nghiên cứu từ thập niên 1920 đến 1940, họ đi đến kết luận rằng chủ nghĩa xã hội sẽ thất bại. Trong các nền kinh tế hiện đại, hàng trăm ngàn doanh nghiệp sản xuất ra hàng triệu sản phẩm. Quản lý một số lượng lớn như vậy là việc quá phức tạp mà không một cơ quan hành chính nào có thể phân bổ nguồn lực nổi, cho dù có sự trợ giúp của công nghệ máy tính tinh vi nhất. Kinh tế hiện đại do đó quá phức tạp và không kế hoạch hóa được. Không có thị trường và giá cả, các nhà hoạch định chính sách không biết được mặt hàng nào bị khan hiếm, sản phẩm nào dư thừa. Nếu tài sản thuộc về mọi người, thì những người quản lý tài sản cho xã hội sẽ phải theo những luật lệ nào?

Giải pháp của người Xô-viết cho những vấn đề về tính phức tạp và thông tin là một kế hoạch quốc gia đặt mục tiêu sản xuất cho những khu vực kinh tế lớn chứ không phải cho những giao dịch cụ thể. Nói cách khác, thay vì bắt buộc nhà máy A phải giao cho nhà máy B 10 tấn dây cáp thép, các nhà kế hoạch đặt mục tiêu tổng số tấn dây cáp được sản xuất trong cả nước. Chỉ có một số mặt hàng đặc biệt – chẳng hạn như dầu thô, quặng nhôm, than nâu, điện năng và toa vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt – mới được lập kế hoạch như những giao dịch thật sự. Còn tất cả những mặt hàng khác chỉ được kế hoạch hóa theo số lượng thô, chẳng hạn như đặt mục tiêu dệt ra vài triệu mét vuông vải. Các đặc điểm của sản phẩm, kế hoạch giao hàng và thanh toán tiền chỉ được vạch ra ở những cấp thấp, và thường dẫn tới những kết quả thảm hại.

Kế hoạch hóa khoa học kiểu Xô viết trong thực tế chỉ tác động tới một phần rất nhỏ sản phẩm. Vào đầu thập niên 1950, các cơ quan trung ương lập ra hơn 10.000 chỉ mục kế hoạch trong khi sản phẩm công nghiệp có đến hơn 20 triệu chỉ mục khác nhau. Các cơ quan trung ương lập ra những kế hoạch tổng quát cho các bộ công nghiệp, các bộ này lại đề ra những kế hoạch chi tiết hơn cho các “khu hành chính quan trọng”, nơi sẽ chuẩn bị kế hoạch cho các doanh nghiệp. Không bao giờ có yêu cầu các quan chức hàng đầu phải đưa ra kế hoạch sản xuất các sản phẩm đặc biệt nào đó.

Để làm cho vấn đề thêm phức tạp, gần như tất cả mọi kế hoạch đều chỉ là “dự thảo”, có thể được thay đổi bất cứ lúc nào bởi các quan chức của đảng và chính quyền cấp cao hơn. Sự can thiệp thường xuyên này, gọi là “giám sát”, là một điều phiền toái xảy ra từ ngày đầu tiên tới ngày cuối cùng của hệ thống Xô-viết, nhưng đó cũng là cột trụ cho công cuộc phân bổ nguồn lực.

Các nhà kế hoạch trung ương chuẩn bị những kế hoạch sơ bộ cho một bộ phận nhỏ của nền kinh tế. Những “kế hoạch dự thảo” này lại kích hoạt “những trận chiến giành kế hoạch” to lớn khi các bộ và các doanh nghiệp tìm cách hoàn thành mục tiêu sản xuất của họ và đáp ứng các định mức giao hàng; tất cả những chuyện này đều có thể thay đổi bởi các cán bộ đảng và cán bộ địa phương vào bất cứ lúc nào.

Như Bộ trưởng Công nghiệp nặng Sergo Ordzhonokidze than phiền vào năm 1930: “Tôi đoán họ nghĩ rằng chúng tôi là một lũ ngốc. Mỗi ngày họ cho chúng tôi từ nghị quyết này đến nghị quyết khác mà không có cơ sở nào cả”. Một nửa thế kỷ sau một nhà thầu quốc phòng ẩn danh cũng đưa ra lời than phiền tương tự: “Họ nhúng mũi vào mọi vấn đề. Chúng tôi bảo họ rằng họ đã sai, nhưng họ vẫn đòi phải làm theo cách của họ”.

Nhiệm vụ của người quản lý được cho là rất đơn giản: Kế hoạch là pháp lệnh, công việc của người quản lý là hoàn thành kế hoạch. Nhưng kế hoạch cứ tiếp tục thay đổi. Hơn thế nữa, nó bao gồm nhiều nhiệm vụ khác nhau, chẳng hạn như giao hàng, sản lượng và phân loại. Xuyên qua toàn bộ lịch sử của Liên Xô, tổng sản lượng gộp (đo bằng tấn, mét hoặc toa hàng/dặm) là các chỉ tiêu kế hoạch quan trọng nhất và cũng dễ thao túng nhất. Các nhà sản xuất đinh chẳng hạn, mà sản lượng được tính theo trọng lượng, chỉ sản xuất các loại đinh to và nặng. Các nhà sản xuất máy kéo, cố gắng hoàn thành định mức máy kéo, bị phát hiện chỉ giao cho khách hàng những chiếc máy kéo không có động cơ; buộc khách hàng phải mua động cơ như mua phụ tùng. Các nhà sản xuất giày mà kế hoạch dựa trên số lượng giày làm ra chỉ sản xuất giày cùng một cỡ, cùng một màu, bất chấp nỗi khổ tâm của khách hàng. Những mục tiêu kế hoạch khác, chẳng hạn như áp dụng công nghệ mới hoặc làm giảm chi phí sản xuất, bị lãng quên vì bị coi là không có tác dụng giúp hoàn thành kế hoạch.

Dưới chế độ kế hoạch hóa khoa học, cung cầu phải gần ngang nhau – và do ác cảm của họ đối với tính lộn xộn của thị trường, các nhà kế hoạch Xô-viết không thể cân đối cung cầu bằng cách nâng giá hoặc hạ giá. Thay vì vậy, họ soạn ra cái gọi là “cân đối vật chất”, sử dụng phép kế toán cổ xưa để so sánh những vật liệu nào đang có sẵn với những vật liệu cần có theo một nghĩa nào đó.

Kế hoạch hóa cân đối-vật chất kiểu Xô-viết có rất nhiều khiếm khuyết. Ví dụ, chỉ có thể soạn ra một số sự cân đối – năm 1938 chỉ có 379 sự cân đối ở trung ương được chuẩn bị cho một thị trường có hàng triệu mặt hàng. Và rồi, những sự cân đối này lại dựa trên những thông tin méo mó. Các nhà sản xuất hàng hóa trong phép cân đối này vận động để được phân bổ những mục tiêu thấp, che giấu năng lực sản xuất thật của họ. Những người sử dụng sản phẩm công nghiệp trong phép cân đối, ngược lại, lại khai vống lên những gì họ cần để bảo đảm việc hoàn thành kế hoạch của riêng họ.

Hình dung ra một sự cân đối thích hợp là một công việc mệt mỏi – và các nhà kế hoạch Xô-viết không phải năm nào cũng sáng tác ra cái mới; thay vì vậy, họ áp dụng cách gọi là “kế hoạch hóa từ mức độ đã hoàn tất”, nghĩa là kế hoạch của mỗi năm là kế hoạch của năm trước đó cộng thêm một số điều chỉnh nhỏ.

Vào đầu thập niên 1930, các cơ quan cung cấp phân phối nguyên vật liệu dựa trên những gì họ đã làm trong năm trước đó. Lướt nhanh đến thập niên 1980, cũng vẫn thấy cung cách làm việc như vậy. Khi một nhà sản xuất vật liệu nghề hàn muốn sử dụng tấm kim loại mỏng hơn thì câu trả lời chính thức là: “Tôi không quan tâm tới công nghệ mới. Cứ làm như cũ để mọi sự vẫn như cũ”. Kế hoạch hóa cân đối vật chất là kẻ thù của sản phẩm mới và công nghệ mới bởi vì chúng đòi hỏi phải làm lại một hệ thống các cân đối vốn đã rất mong manh. Các nhà kinh tế học Mỹ nghiên cứu sản xuất công nghiệp của Liên xô trong thập niên 1950 hết sức ngạc nhiên khi thấy những cỗ máy đã sản xuất vài thập niên mà không hề được cải tiến gì cả, một chuyện chưa từng nghe thấy ở phương Tây.
Kế hoạch hóa cân đối vật chất là điểm yếu cơ bản nhất của hệ thống Xô-viết. Nó làm cho nền kinh tế Liên xô bị đông cứng lại. Sản xuất của mỗi năm là bản sao chép năm trước đó. Một cán bộ quản lý Liên xô năm 1985 sẽ cảm thấy hết sức thoải mái trong cùng doanh nghiệp đó vào năm 1935.

Ngoài kế hoạch hóa cân đối vật chất, ngân sách mềm (soft budgets) cũng tạo thành một khuyết điểm nghiêm trọng khác. Nhà kinh tế học Janos Kornai của trường Đại học Harvard lớn lên ở Hungary dưới thời xã hội chủ nghĩa kế hoạch hóa. Nghiên cứu của ông, dựa trên những trải nghiệm trực tiếp, tập trung vào những thất thoát kinh tế diễn ra cùng với những giới hạn của ngân sách mềm. Theo Kornai, nếu doanh nghiệp không phải đối mặt với nguy cơ phá sản, chúng sẽ không tìm cách cắt giảm chi phí và tìm những chiến lược sinh tồn khác. Từ ngày đầu tiên của hệ thống Xô-viết, các doanh nghiệp làm ăn thua lỗ đã hiểu rằng họ sẽ được tự động cứu nguy, nếu không nói là cứu ngay.

Nguyên nhân ban đầu của chính sách ngân sách mềm là do hệ thống Xô-viết dựa trên kế hoạch sản lượng. Đầu ra của doanh nghiệp này là đầu vào của doanh nghiệp khác. Nếu kế hoạch sản lượng bị đổ vỡ thì toàn bộ kế hoạch sẽ thất bại. Đưa một doanh nghiệp ra khỏi nền sản xuất do làm ăn kém cỏi không đơn giản là một sự lựa chọn.

Trong thực tế, các doanh nghiệp thua lỗ thường trả các khoản tiền hàng bằng trái phiếu ghi nợ (IOU). Các phiếu ghi nợ không được thanh toán đúng hạn sẽ nhiều lên dần rồi đạt tới quy mô khủng hoảng. Gosbank, tức ngân hàng nhà nước Liên Xô – sẽ vào cuộc và giải quyết các hóa đơn chưa thanh toán bằng cách phát hành thêm tiền và tạo ra cái mà các quan chức ngân hàng Xô-viết gọi là “treo tiền” – đồng tiền chạy theo hàng hóa hơn là có hàng hóa để mua. Trong thực tế, việc kinh doanh chính của Gosbank trong những năm đầu tiên của hệ thống Liên Xô là tổ chức những vụ cứu nguy tài chính. Khi một vụ cứu nguy này hoàn tất cũng là lúc bắt đầu tiến hành vụ cứu nguy kế tiếp.

Vấn đề của chủ nghĩa xã hội không phải là kỵ sĩ tồi mà là chính con ngựa. Hệ thống kinh tế Xô-viết mắc nhiều chứng bệnh cuối cùng sẽ làm nó ngã quỵ. Bắt đầu từ cuối thập niên 1960, kinh tế Liên xô rơi vào cuộc suy thoái kéo dài, về sau được gọi là “giai đoạn trì trệ”. Mikhail Gorbachev được chọn làm Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên xô năm 1985 với cam kết rằng ông, một nhà cải cách cấp tiến, sẽ đảo ngược đà suy thoái này.

Gorbachev đã thất bại vì cốt lõi của hệ thống kế hoạch hóa Xô-viết đã mục ruỗng. Bất chấp thiên hướng cải cách của ông, Gorbachev vẫn là một tín đồ của chủ nghĩa xã hội. Ông quyết tâm cứu vãn chủ nghĩa xã hội Xô-viết bằng cách làm cho nó giống với chủ nghĩa tư bản. Khi làm như vậy, ông đã tạo ra một nền kinh tế không phải là kế hoạch hóa, cũng không phải kinh tế thị trường – một cuộc tranh chấp đầy hỗn loạn, mà nhân dân Nga tới hôm nay vẫn buồn rầu gọi đó là “chủ nghĩa tư bản hoang dã”.

P.R.G.
Bản gốc: Why Socialism Fails
(*) Paul Roderick Gregory lấy bằng Tiến sĩ kinh tế tại Đại học Harvard, làm nghiên cứu viên của Viện Hoover, Giáo sư khoa kinh tế của Đại học Houston, Texas; Giáo sư nghiên cứu tại Học viện Đức về nghiên cứu kinh tế ở Berlin; Chủ tịch danh dự Ban Tư vấn quốc tế trường Kinh tế Kiev (Ukraine). Ông cũng đồng thời là Giáo sư thỉnh giảng các trường Đại học quốc gia Moscow (Nga), Đại học Viadrina (Nga) và Đại học Tự do Berlin (Đức).
(**) Bernie Sanders: Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Vermont, Hoa Kỳ, thất bại trong cuộc tranh giành với bà Hillary Clinton tư cách đại diện đảng Dân chủ ra tranh cử Tổng thống Mỹ trong cuộc bầu cử tháng 11-2016.

Nguồn: http://www.viet-studies.net/kinhte/WhySocialismFails_Gregory_Trnas.html